Lipoproteina ( a), to cząsteczka, która składa się z LDL, która transportuje cholesterol do krwioobiegu działając pro-aterogennie oraz drugiej części, czyli białka apolipoproteiny (a), połączonej z ApoB-100 przez wiązanie disiarczkowe. Białko to jest homologiczne z plazminogenem, co może zwiększać ryzyko zakrzepicy. Metaanaliza autorstwa D. Erqou i współpracowników z 2009 roku [Jama] z udziałem 126634 uczestników uwzględniająca 36 badań, pokazała zależność między Lp (a), a znacznym zwiększeniem incydentów zakrzepowo-zatorowych, i wskazała, że związek między Lp(a), a zakrzepicą jest niezależny od innych parametrów lipidowych takich jak LDL-C, czy HDL-C. Podobnie, E.Tsimikas i wsp. w 2018 roku [JACC] podkreślili wpływ Lp (a) na tworzenie blaszki miażdżycowej oraz na jej niestabilność, a w konsekwencji na ryzyko zakrzepicy.
Lipoproteina (a) jest genetycznie uwarunkowana, stabilizuje się do 5 roku życia i jej poziom w ciągu życia zmienia się w niewielkim stopniu niezależnie od warunków epigenetycznych. Zgodnie z Rekomendacjami Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) na temat diagnostyki i postępowania u pacjentów z podwyższonym stężeniem lipoproteiny(a) zaleca się by każdy chodź raz w życiu oznaczył Lp (a). Chociaż fizjologiczna rola Lp (a) nadal nie jest w pełni poznana, to jest uznana za silny czynnik ryzyka: miażdżycy, choroby wieńcowej, zawału serca, udaru mózgu, zwężenia zastawki aortalnej. Zaobserwowano również korelację dodatnią z zaburzeniami rytmu serca.
Z metaanalizy przeprowadzonej przez Mojgan Amiri i wsp. w 2023 roku [European Journal of Epidemiology 2023] obejmującej 75 badań, ok. 957 253 uczestników wynika, że wyższe poziomy lipoproteiny (a) powiązane są ze zwiększonym ryzykiem całkowitej śmiertelności oraz śmiertelności z przyczyn sercowo – naczyniowych. Każde dodatkowe 50 mg/dl lipoproteiny (a) wiązało się z ok. 31% wyższym ryzykiem śmierci z powodu choroby wieńcowej w populacji ogólnej. Zaobserwowano także, że podwyższenie lipoproteiny (a) (≥ 50 mg/dl) jest powiązane z wyższym ryzykiem wystąpienia zawału serca po około 10 latach obserwacji w badaniach kohortowych, Copenhagen City Heart Study (CCHS)iCopenhagen General Population Study (CGPS).
Trudności w oznaczaniu stężenia Lp (a)
Lipoproteina (a) występuje w wielu izoformach genetycznych co sprawia, że ocena poziomu Lp(a) może być niedoszacowana lub przeszacowana z racji różnej czułości różnych testów. Z powyższego faktu wynika także trudność porównywania wyników między laboratoriami. Długie przechowywanie materiału biologicznego, wielokrotne zamrażanie i rozmrażanie, może także wpływać na wynik – bardzo ważne są zatem warunki pobrania, przechowywania, analizy, a także kalibracja testu. Nie należy również przeliczać bezpośrednio wyników z mg/ dl na nmol/l prostym współczynnikiem ponieważ zależność nie jest liniowa i różni się między osobami. Zgodnie z zaleceniami EASC z 2023 roku, najlepiej oznaczać Lp(a) w jednostkach nmol/l, ponieważ odzwierciedla liczbę jednostek Lp(a) niezależnie od ich wielkości oraz umożliwia porównanie wyników między laboratoriami.
ZADBAJ O SIEBIE JAKO EKSPERT:
Należy podkreślić, że za stężenie Lp(a) w ok. 90% odpowiadają czynniki genetyczne. Na pozostałe ok. 10% może mieć wpływ przede wszystkim dieta, zaburzenia hormonalne czy choroby nerek i/lub wątroby. Ponadto istnieją różnice stężenia Lp(a) między kobietami i mężczyznami, w mniejszym stopniu stężenie to zależy od wieku.
W celu zadbania o profil lipidowy w tym również o Lp (a) zaleca się:
STOSOWANIE ZBILANSOWANEJ DIETY:
- rekomendowana dieta śródziemnomorska i jej odmiana DASH;
- warzywa i owoce ok 400 g na dobę:
- produkty pełnoziarniste: kasze, pieczywo razowe, brązowy ryż;
- rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca , fasola);
- ryby morskie jako źródło kwasów omega 3 (łosoś, sardynki, makrela);
- tłuszcze nienasycone (oliwa z oliwek, awokado); orzechy (garść dziennie włoskie, migdały); oraz ograniczenie tłuszczy trans (fast food, czerwone tłuste mięso, margaryny utwardzane), cukrów prostych, alkoholu oraz soli.
AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA:
- zalecana jest aktywność fizyczna aerobowa jak marsz, rower, pływanie ok 150-300 minut na tydzień, trening siłowy 2x w tygodniu
- oraz unikanie palenia tytoniu.
Referencje:
Rekomendacjami Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) na temat diagnostyki i postępowania z podwyższonym stężeniem lipoproteiny (a)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19622820
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29325642
